‘De wil van het volk? Erosie van de democratische rechtsstaat in Europa’

De Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) publiceerde op 23 juni 2017 een advies genaamd ‘De wil van het volk? Erosie van de democratische rechtsstaat in Europa’. Het stuk bespreekt de democratische kwaliteit van de rechtsstaten binnen een steeds verder globaliserende wereld.

(foto: Fotolia)

Lidstaten van de Europese Unie, worden geconfronteerd met spanningen rondom wezenlijke kenmerken van de democratische rechtsstaat. AIV meent dat onvrede over het heden, onzekerheid over de toekomst en snelle veranderingen in een globaliserende wereld bij een deel van de Europese bevolking de drang heeft doen ontstaan om terug te grijpen op nationale referentiekaders. De AIV stelt tevens dat bestaande instituties weinig grip hebben op de groeiende vervreemding van burgers van de traditionele instituties waarop de democratie en de rechtsstaat gestoeld zijn. In verschillende landen is volgens de AIV tevens waar te nemen dat burgers hun vertrouwen hebben gegeven aan partijen die de pluriforme rechtsstaat als een obstakel voor de uitvoering van hun eigen programma’s zien.

“De sinds het begin van deze eeuw zich steeds duidelijker manifesterende vervreemding tussen de instellingen van de democratische rechtsstaat en delen van de bevolking wier levenssituatie en vooruitzichten precair zijn geworden en/of die de nationale culturele identiteit bedreigd zien, leidt tot een riskant krachtenveld.”

De rechtsstaat is geen rustig bezit, geen huis waarin we onbezorgd kunnen gaan slapen – senator Willem Witteveen

De AIV constateert dat bevordering van de internationale rechtsorde een belangrijk instrument is om de rechten van de mens en de naleving van de principes van de democratische rechtsstaat te verstevigen. De AIV doet een aantal beleidsaanbevelingen voor de wijze waarop Nederland zich in de daarvoor ingerichte internationale samenwerkingsverbanden en bilaterale relaties kan inzetten om de constitutionele structuren van de democratische rechtsstaat te behoeden voor (verdere) erosie.

AIV stelt voor om de institutionele responsiviteit van de Raad van Europa te vergroten door het voortouw te nemen bij een politieke herwaardering van het belang van de Raad van Europa. De Raad van Europa is een belangrijke instelling voor normstelling op het gebied van mensenrechten, democratie en rechtsstaat.  Met betrekking tot de Europese Unie moet Nederland zich blijven inzetten voor de versterking van de jaarlijkse rechtsstatelijkheidsdialoog, als opmaat naar een peer review-mechanisme waarvoor op dit moment binnen de Unie nog onvoldoende steun bestaat. Meer maatschappelijke diplomatie en versterking van de capaciteit van het Ministerie van Buitenlandse Zaken en ambassades om lokale initiatieven en tegenbewegingen op het gebied van democratie, rechtsstaat en mensenrechten te herkennen en daar snel op te kunnen inspelen.

Nederlandse overheid
De Nederlandse overheid probeert op veel fronten zich te wapenen tegen deze trend van groeiende vervreemding van burgers van de traditionele instituties. Dat doen ze actief in eigen land maar grotendeels door bij te dragen aan dit Europese probleem wat vooral aan de flanken van de EU zichtbaar is.

Het kabinet neemt de in het advies geformuleerde aanbevelingen van de AIV ter harte en ziet deze als aansporing om zich, mede in lijn met de grondwettelijke taak van de regering om de internationale rechtsorde te bevorderen. Het jabinet blijft zich inzetten voor de rechtsstaat en onderschrijft de constatering van de AIV dat sterke rechtsstaten fundamenteel zijn voor samenwerking binnen de Europese Unie en daarbuiten.

Nederland is bijvoorbeeld voorstander van een meer actieve rol van het Comité van Ministers (CM) waar het gaat om het toezicht op de naleving van EHRM-uitspraken door de lidstaten. Vier keer per jaar houdt het CM een driedaagse vergadering (CMDH) speciaal gericht op het toezicht op de uitvoering van uitspraken van het EHRM, die bindend zijn voor de betreffende lidstaat.

Enkele EU-lidstaten en leden van de Europese Commissie hebben, net als de AIV, het idee geopperd om een link te leggen tussen de naleving van rechtsstatelijke principes enerzijds en ontvangst van EU-gelden (ESI-fondsen) anderzijds. Naast politiek draagvlak speelt ook de technisch-juridische haalbaarheid van een dergelijke koppeling een rol.

Geboren schrijfofiel, politiek dier en hobby fotograaf. Auteur van het boek ‘Bevingen’ (2015).
Heeft onder andere geschreven voor Horeca Magazine Noord, Post Online, Regiokrant Groningen en was hoofdredacteur bij de Groninger Krant van 2013 tot 2017.
Is Lid van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Solve : *
3 + 9 =