Bewezen nut en noodzaak van tiltmetingen in Groningen

In 1996 schreef H.W. Haak (KNMI) in zijn technisch rapport dat onderzocht moest worden wat de toegevoegde waarde was van tiltmeting aangezien dit minder geschikt was voor de studie van de processen waarbij bodembeweging een rol spelen en veranderingen in het bodemprofiel. En juist daar wringt volgen Reinier Brongers van StabiAlert de schoen. Tiltmeters maken namelijk inzichtelijk wat de gevolgen zijn van deze bodemveranderingen aan gebouwen.


foto: Mike Tomale - reinierbrongers - StabiAlert
foto: Mike Tomale – Reinier Brongers bij StabiAlert

De afgelopen jaren is er beging gemaakt met een groot grid opgezet in de provincie Groningen door bedrijven die aangesloten zijn bij OSSG. Tot op heden heeft nog geen enkele instantie een verzoek ingediend om deze verzamelde (open)data te bestuderen.

Klankbordgroep

OSSG is nu na vele maanden van afwachten een van de officiële gesprekspartner in een klankbordgroep bij de Nationaal Coördinator Groningen (NCG), samen met Samenwerkende Bedrijven Eemsmond (SBE), Omgevingsdienst Groningen, LTO, Gasberaad, bewonersgroep Onafhankelijke Meet Effecten Mijnbouwwet (OMEM) en de Groninger Bodem Beweging (GBB). Alle partijen die bij de NCG zijn aangeschoven zijn het er over eens dat er een onafhankelijk meetnetwerk moet komen.

Er is nu een klankbordgroep opgericht en er is een kennistafel. OSSG en de GBB vinden het volgens Reinier Brongers raar dat het ‘old boys network’, zoals TNO, Arcadis, KNMI, TU-Delft plaats nemen aan de kennistafel en op de oude manier blijven denken en doorgaan, alles gebaseerd op confessionele meetsystemen . “Het is krankjorum dat je deze twee groepen simultaan laat lopen en straks de klankbordgroep de uitkomsten van de Kennistafel achteraf moet proberen bijsturen. Bij de kennistafel hoort een afvaardiging van de klankbordgroep zitten. Begin oktober wordt verwacht dat men daar een ei over legt.” Legt Reinier Brongers uit.

Minister Kamp heeft van de Kamer de opdracht gekregen tiltmeters te plaatsen en die legt het vervolgens als onderzoek neer bij de NCG. “Het is niet nodig om maanden lang te vergaderen over het definiëren van een vraag, de vraag ligt er al, is duidelijk en door iedereen benoemd. Het gaat nu om de uitvoering. Maar de NCG wil nu eerst onderzoek laten doen naar wie wat meet in de provincie, gegevens die al lang bekend zijn, dat staat exact in de NAM en Arcadis rapporten, behalve de tiltmeters.” In augustus is een tender uitgeschreven door NCG en Sweko (Grondmij) heeft deze opdracht gekregen.

Verkiezingen

Er lopen nu twee trajecten die zich bezig houden met de tiltmeters, de NCG en Staatstoezicht op de Mijnen (SodM). Begin dit jaar is er overleg gevoerd tussen StabiAlert en SodM, die verbaasd was over de data van de tiltmeters. SodM plaats zelf geen tiltmeters maar is wel verantwoordelijk voor het voorschrijven  en de toepassing van de  nieuwste monitoring technieken, die beschikbaar zijn, bij mijnbouwactiviteiten. SodM heeft aangegeven dat tiltmetingen momenteel een lagere prioriteit heeft en het  derde kwartaal 2017 – na de verkiezingen –om tafel wil met StabiAlert. “Ook hier is duidelijk de opzettelijke vertraging merkbaar in mijn optiek”, zegt Reinier. “Er is door door de Tweede Kamer middels moties bij het ministerie van Economische Zaken aangegeven dat uitvoering moet worden gegeven aan dat wat in de Tweede Kamer is afgesproken. Hetzelfde ministerie lijkt nu SodM terug te fluiten.”

“Kamerleden van GroenLinks en de SP hebben zich goed verdiept in de aardbevingsproblematiek, maar bijvoorbeeld de heer Bosman van de VVD heeft zelf goede notie van het bestaan van de tiltmeter bij StabiAlert opgedaan. ‘Bijzonder informatief’ is de enige reactie die dit losmaakt bij deze politicus, zegt Brongers. Ik heb de indruk dat het nog voornamelijk de politieke onwil is die de titlmeter niet introduceert omdat de uitkomsten van de data te bedreigend zouden kunnen zijn.

De leden van de Tweede Kamer die vorige week een werkbezoek brachten aan onder andere de Fraeylemaborg, weten niet eens dat er al twee jaar tiltmeters in dit monument hangen en dat de data die daaruit is voorgekomen, aangetoond heeft dat na de aanpassingen en verbouwing ook daadwerkelijk een deel van het gebouw veiliger en stabieler is geworden.

De leden van de Tweede Kamer beseffen blijkbaar onvoldoende dat wat in 2013 al in de eerste Datastudieplan acquisitieplan van de NAM is opgenomen met betrekking tot tiltmeters, drie jaar later nog steeds niet is toegepast.

Wat de boer niet kent…

Vorig jaar is er een conferentie geweest in Oklahoma die een hele andere kijk heeft op de voorspelbaarheid van aardbevingen maar ook naar de kans op schade en niet alleen de veiligheid. Waarom zou je alleen aardbevingsbestendige huizen bouwen en ook huizen die naast dat ze aardbevingbestendig zijn en de veiligheid van de inwoners garanderen ook schadeloos blijven? Reinier denkt dat vooral het conventioneel denken hieraan ten grondslag ligt.

Er zijn gesprekken gaande met Stichting Bouw Research (SBR) over normering voor tiltmeters, dit aan de hand van de samenwerking met LTO in een groot project,  over de toepasbaarheid en richtlijnen van tiltmeters. In de hele bouwwereld wordt geen rekening gehouden met rotatie en tordering wat bijvoorbeeld in de scheepsbouw wel rekening mee wordt gehouden. Dat vraagt om een nieuwe denkwijze. Er zijn ondertussen gesprekkengaande met Centraal Staal om hun softwarepakketten -die rotatie en tordering berekenen – aan te passen zodat staal kan worden vervangen door b.v. beton. Dit om uiteindelijk schade aan bijvoorbeeld mestkelders te voorkomen.

De NAM heeft sinds dit voorjaar een eigen grid op de website staan die een contourenkaart produceert na een aardbeving. Met de beving in Hellum (30-09-15: 3.1 SvR)), vorig jaar, zou er in de stad Groningen en West-Groningen niets te meten zijn geweest volgens NAM en Arcadis, geeft Brongers aan. Toch meten de tiltmeters van StabiAlert wel degelijk bewegingen in de stad op 30 september 2015.

In Noordbroek heeft StabiAlert aangetoond dat door de aardbeving van Hellum de gording vier cm uit de brandmuur is gekomen tijdens het vrijkomen van de energie bij de naschok. NAM en Arcadis hebben dit beaamd volgens Reinier Brongers. Eerst komt de beving waardoor er spanning ontstaat op een gebouw en daarna komt pas de energie vrij die schade kan veroorzaken. “Het is toch curieus dat men miljoenen uitgeeft aan complexe herstelwerkzaamheden om dat dan niet achteraf te monitoren?” Dat is ook gebeurd bij De Waag in Amsterdam, na het vijzelen is het monument nog driekwart jaar gemonitord.

Noodzaak dynamische contourenkaart

Gebouwsensoren zijn versnellingsmeters die lagere versnellingen niet meenemen of vastgelegd. “De versnelling neemt wel snel af, maar de golfbeweging houdt lang aan”, legt Brongers uit. “Dat kun je alleen met tiltmeters vastleggen en aantonen.” Daarbij komt ook de noodzaak van een dynamische contourenkaart steeds dichterbij. Niet voor niets heeft de TU-Delft aangegeven dat de conclusies die NAM trekt uit het onderzoek van Arcadis veel te kort door de bocht zijn. Zelfs in Lauwersoog is de beving van Hellum gewoon waar te nemen met de tiltsensoren, ook al is deze zo zwak dat dit geen gebouwschade zal opleveren, maar toch wordt het geregistreerd. Dus de Hellum-beving heeft toch forse activiteit veroorzaakt in de provincie.

Dat zou verklaren dat bijvoorbeeld de meldingen van het zakken van het waterpeil in een sloot tijdens een aardbeving berusten op waarheid, geeft Brongers aan. Vandaar dat StabiAlert voor waterschappen Hunze en Aa en Noorderzijlvest hoogfrequente metingen (200x per seconde) doet naar de waterspanning op verschillen de diepten, met name langs het Eemskanaal om te kijken wat de effecten zijn van de aardbevingen op de waterspanning.

Tiltmeters om causaliteit gaswinning en aardbevingen aan te tonen

“Reinier Brongers vindt dat bij iedere schade de vraag gesteld moet worden dat als er geen aardbeving was geweest, had het gebouw dan ook schade gelden?” Spanning is er altijd, maar nooit gelijk aan de spanning als die van een aardbeving.

En dat is nu juist het punt wat Reinier Brongers probeert te maken: “De tiltmeter kan aantonen dat een gebouw goed of niet goed is opgeknapt of versterkt, dat lukt je niet met de standaard versnellingsmeter. Ook is door middel van een tiltmeting gebouwschade veel makkelijker te koppelen aan een aardbeving, door de extra mogelijkheden die de tiltmeter op de versnellingsmeter heeft. Bij een zware storm waaien er wel eens pannen van het dak, ook bij boerderijen met achterstallig onderhoud. Deze storten pas in elkaar wanneer er rotatie- en torderingskrachten  plaatsvinden op het gebouw. “Nam geeft vaak aan dat de oorzaak C-schade is, maar feitelijk klopt dat niet, geeft Reinier aan. Met twee tiltmeters in je gebouw kun je onomstotelijk vaststellen of een gebouw roteert of tordeert tijdens een aardbeving

Toch is het niet mogelijk voor StabiAlert om te kwalificeren als monitoringpartij bij het Centrum voor Veilig wonen. Om te kijken of de herstelwerkzaamheden ook daadwerkelijk het verwachte effect hebben gehad. Centrum veilig wonen zou volgens Brongers niet mogen monitoren of herstelwerkzaamheden het beoogde effect hebben gehad.

Het aanschaffen van een tiltmeter is nog steeds een kostbare aangelegenheid voor particulieren, het gaat immers om professionele en zeer nauwkeurige meetapparatuur. De werkelijke reden dat tiltmeters nog steeds niet zijn geïntroduceerd en/of geaccepteerd door de instanties ligt aan het conventioneel denken en de angst voor de conclusies die uit de data wordt getrokken, omdat deze wel eens onaangename – lees kostbare – consequenties zouden kunnen hebben.

Geboren schrijfofiel, politiek dier en hobby fotograaf. Auteur van het boek ‘Bevingen’ (2015).
Heeft onder andere geschreven voor Horeca Magazine Noord, Post Online, Regiokrant Groningen en was hoofdredacteur bij de Groninger Krant van 2013 tot 2017.
Is Lid van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Solve : *
23 × 21 =